Rezultat Idealny

Prowadzę właśnie szkolenie z TRIZ, 16 inżynierów na sali i po raz kolejny zadziwiony jestem siłą jednego prostego narzędzia – Rezultatu Idealnego [inne nazwy: Ideał, Cel Idealny lub Idealny Wynik Końcowy (IWK)]. Tak wiele wysiłku można oszczędzić na rozwiązywaniu, gdy od samego początku jesteśmy dobrze  ukierunkowani. Rezultat Idealny nie jest intuicyjny, bo celem jest coś, co wydaje się na początku niemożliwe do osiągnięcia (to ważna różnica w stosunku do SMART-owych celów, które przecież muszą być realistyczne). Tak jak rolą Gwiazdy Polarnej nie jest wspięcie się na nią, tak zwykle nie osiągamy tego Idealnego Celu, ale i tak udaje się nam osiągnąć dzięki niemu niezwykle efektywne rozwiązania. Ponieważ niedawno przeżyłem prowadzenie niewystarczająco idealnym celem i zmarnowałem przez to kilka miesięcy pracy, to aż rezonuje we mnie siła tego niepozornego narzędzia.

Fig 1. Gwiazda Polarna służy do wskazywania kierunku, nikt nie zamierza się na nią wdrapywać.


Czym jest Rezultat Idealny?


Rezultat Idealny jest niezwykle prostym, lecz nieintuicyjnym narzędziem kierowania uwagą w rozwiązywaniu problemu. Jest jednym z ważniejszych narzędzi TRIZ, ale można je spotkać także w innych narzędziach kreatywności, na przykład DFA.


Jak to działa?


Wyobraź sobie idealny rezultat końcowy, ALE nie próbuj jeszcze szukać drogi dojścia do niego. Tu jest owa nieintuicyjność. Jesteśmy tak przyzwyczajeni do przechodzenia od problemu, przez sposób do rozwiązania końcowego, że wymaga to wysiłku, aby tylko sformułować sam końcowy Rezultat Idealny, aby potem iść od tyłu w kierunku początku. Bo dopiero po sformułowaniu takiego Idealnego Celu poszukujemy sposobu na jego osiągnięcie. Okazuje się w praktyce, że takie podejście od sformułowania ideału do poszukiwania rozwiązania jest o wiele efektywniejsze, niż gdy zaczynamy poszukiwać rozwiązanie zaczynając od stanu obecnego.


Wyostrzanie celu


Rezultat Idealny dla operacji, która obecnie ma 20% odpadu to ZERO odpadu, a nie zmniejszenie ilości odpadu do 5%. Choć dla zarządzających, czterokrotne zmniejszenie odpadu byłoby dobrym i zrozumiałym celem. Idealny Cel jest wyostrzony w stosunku do tego, który przychodzi nam naturalnie na myśl.

Rezultat Idealny nie powinien z początku wydawać się osiągalny. Bo inaczej otrzymamy rozwiązanie przeciętne, a nie wybitne. Gdy zaczniemy się skupiać nad możliwością osiągnięcia bardzo radykalnie postawionego celu znajdziemy rozwiązania, do których byśmy nie dotarli, gdyby nie wyostrzony Idealny Cel.

Bo jeśli założysz na początku 5% to  może ci umknąć sposób, w jaki możesz osiągnąć tą operację znacznie poniżej 1% odpadów. Po prostu nawet nie będziesz szukać takich technologii.


Gdybym zapytał moich klientów co by chcieli, odpowiedzieliby, że szybszych koni.

Henry Ford


Przykład Rezultatu Idealnego


Problem: Liście na szynach często powodują w sezonie jesiennym opóźnienia pociągów, ponieważ śliska cienka warstwa na szynach powstała przez rozjechanie wielu liści potrafi w połączeniu z wilgocią utrudnić hamowanie i ruszanie składów pociągów. Takie ślizganie się pociągów kosztuje koleje w samej Wielkiej Brytanii 60 mln GBP rocznie.

Fig.2  Ilustracja problemu wykonana przez Network Rail (film bez dzwięku).


Ideał to brak problemów z ruszaniem i hamowaniem pociągów z powodu spadających liści. Tylko tyle. Z tego miejsca można pójść wstecz dwiema drogami (można by je nazwać osobnymi „podcelami” idealnymi)


Podcel1: Nasze rozwiązanie uniemożliwia powstawanie takiej masy na powierzchni szyn.


Podcel2: Warstwa ze skompresowanych liści wprawdzie powstaje, ale dzięki naszemu rozwiązaniu nie wpływa to na hamowanie i przyśpieszanie pociągów.


Oczywiście owo rozwiązanie jest na początkowym etapie zupełnie hipotetyczne, zakładamy, że istnieje i naszą rolą jest je odkryć.

Każdy z tych dwóch podcelów jest rozwojowy i może skutkować wieloma ciekawymi rozwiązaniami. Zupełnie idealne rozwiązanie (bez kosztowe, bez dodatkowych szkodliwych skutków) jeszcze się na świecie nie pojawiło, ale przecież nie często osiągamy ideał. Kiedy pracowałem nad tym tematem bardzo obiecujące było użycie pociągowej instalacji hamowania opartej o sprężone powietrze – w rezultacie liście byłyby zdmuchiwane przed kołami pociągu.  Jest to rozwiązanie powiązane z podcelem1. Innym byłaby zamiana lasów liściastych na iglaste w pobliżu torów czy obsiewanie poboczy torów skrzypem polnym, który potrafi wychwycić liście sam ich nie produkując . Istnieją używane na przykład w Wielkiej Brytanii rozwiązania ukierunkowane na podcel2 – specjalne pociągi czyszczące szyny. Niestety z powodu wysokich kosztów nie są zbyt idealne.


Wzór


Istnieje wzór na poziom idealności. Rezultat Idealny ma wszystkie możliwe korzyści bez żadnych szkód i kosztów. Dlatego w głębszej pracy nad ideałem wyszczególniamy korzyści jakie byśmy chcieli w konkretnej sytuacji i negatywne skutki uboczne, których nie chcemy.

Oto jedna z wersji wzoru na poziom idealności:

Porównywanie rozwiązań


Gdy już wymyślimy pewną ilość rozwiązań, przychodzi czas na ich ocenę. Koncepcja wzoru na poziom idealności może nam w tym pomóc. Gdy porównujemy rozwiązania, interesuje nas – ile korzyści każde z nich oferuje, jakie pojawiają się niepożądane skutki uboczne (komplikacje) i koszty.

Gdy dobrze określimy w Rezultacie Idealnym, jakie chcemy korzyści, to najwyżej ocenimy rozwiązania dajce najwyższą korzystność, ale właśnie z najmniejszymi kosztami i szkodami.


Michał Hałas

ekspert TRIZ


Poniżej krótki filmik o Rezultacie Idealnym (credits: University of Bath, BIO TRIZ)

I na koniec chciałbym zaprosić polskojęzycznych rysowników do stworzenia zwięzłej grafiki o Rezultacie Idealnym. Na razie dzięki uprzejmości Mauro Toselli poniżej taki roboczy szkic: